Trees for Grannies

De annekdote van de 40 dikke vette eiken

De mensa van een sjieke engelse universiteit was één van de mooiste gebouwen van het land. Een monumentaal pand, met een enorm dak. Het dak werd gedragen door een 40 tal dikke vette kaarsrechte eiken balken van zo'n 400 jaar oud. Op een goede dag, of liever een slechte dag, kwam de onderhoudsman met de mededeling dat er "beestjes" in de balken zaten. Ze waren na 4 eeuwen hard werken versleten. De directie zat met de handen in het haar. Vervangen zou onbetaalbaar zijn. Los van de hoge houtprijs, vind maar eens 40 kaarsrechte stammen van 400 jaar oud. Een andere optie was het stutten van het dak met metaal. Het versleten hout kon blijven zitten en de ijzereren balken namen het zware werk over. Van de glorie van het gebouw zou weinig overblijven. Iemand kwam op het idee om toch maar eens te gaan zoeken naar oude eiken in de omgeving. Er lagen ten slotte landgoederen genoeg in de buurt. De zoekopdracht werd uitgezet bij oud studenten. Op een goede dag kreeg de directie een uitnodiging van een lokale boswachter om eens te komen kijken, hij had misschien wat. De voltallige directie toog nieuwsgierig op pad. De boswachter bracht ze naar een plek midden in het bos. Ze waren met stomheid geslagen toen ze daar 40 kaarsrechte eikenbomen op een rijtje zagen staan van om en nabij de 400 jaar oud. Toeval? Nee, waarschijnlijk niet. Blijkbaar wisten de architecten van de mensa destijds dat de eiken balken na zo'n 400 jaar versleten zouden zijn. Vooruitdenkend planten ze bij het bouwen van de mensa meteen 40 jonge eiken. De boswachter kreeg de opdracht ze strak te snoeien zodat ze recht zouden blijven. Van vader op zoon moest deze opdracht doorgegeven worden. De directie wist niet van het bestaan van de bomen, dus blijkbaar heeft er toch ergens in die 400 jaar een zwakke schakel gezeten.

(annekdote door Jamie van Lede, architect te Rotterdam tijdens een lezing voor Viba-leden)

De moraal van het verhaal? Het planten en onderhouden van bomen is uiteindelijk geen kostenpost, maar een enorme besparing, de ontwerpers hadden visie en dachten vooruit. De grote vraag is natuurlijk of de huidige bestuurders na het omzagen van de bomen en het vervangen van de balken zelf ook weer 40 nieuwe bomen geplant hebben. Dat vergt 400 jaar vooruit kijken, en wie doet dat nog tegenwoordig?

Veel bestuurders, zowel van woningbouwverenigingen, zorginstellingen en gemeentes zien groen alleen als een kostenpost. Hoewel groenvoorziening op de totale begroting van een zorginstelling verwaarloosbaar is, in de beleving blijft het een kostenpost. Boekhoudkundig klopt het inderdaad dat aan het planten en onderhouden van groen kosten zijn verbonden.  De opbrengsten laten zich moeilijk in geld uitdrukken. Tegenwoordig worden er weinig dikke vette eiken meer voor huizen gebruikt. Dan zou het sommetje snel gemaakt zijn. Eén ding is zeker de groen-baten liggen meestal op een andere plek dan de groen-lasten. Slikken mensen in een groene omgeving minder anit-depressiva? Daalt de gasrekening met 10% als er veel isolerend groen in de omgeving van het gebouw staat? Hoeft de airco in de zomer minder te draaien met wat extra schaduw in de buurt? Stijgt de waarde van het vastgoed met enkele procenten als er veel bomen in de buurt staan? Kan het schilderwerk een paar jaar langer mee als het zomers niet in de felle zon staat? Komen de kleinkinderen vaker op bezoek als er een trapveldje met een paar bomen in de buurt is? Hoe waardeer je filteren van de lucht? Voelt een demente bejaarde zich prettiger als er een "oude bekende" in de tuin staat? Komen senioren uberhaupt vaker buiten als er een park dicht in de buurt is? Zijn ouderen die vaker buiten zijn gezonder, en kan daardoor ook binnen de kamertemperatuur een paar graadjes omlaag? Kunnen we het snoeihout versnipperen en gebruiken in de moderne houtgestookte ketel? De groen-baten zijn er wel degelijk, je moet ze alleen wel willen zien. Eén ding is zeker bij een plantprojekt van enige omvang moet je vooraf zowel over de kosten van de aanplant  als over de kosten van het onderhoud hebben nagedacht. Met name dat laaste schiet er nog wel eens bij in. Maar vooral moeten de groen-baten zo duidelijk mogelijk aan alle betrokken partijen duidelijk gemaakt worden. De gemiddelde leeftijd van een stadsboom is 25 jaar, niet echt oud dus. Dat zegt meer over de visie van de bestuurders, ontwerpers en ontwikkelaars dan over de boom. 400 jaar vooruit denken is misschien wat veel gevraagd. Hopenlijk kunnen de bomen die in het kader van "bomen voor bejaarden" geplant worden de gemiddelde leeftijd iets omhoog halen.